UNESCO Türkiye Millî Komisyonu
UNESCO Türkiye Millî Komisyonu

UNESCO Türkiye Millî Komisyonu

UNESCO Türkiye Millî Komisyonu

 

Çok Dillilik ve Siber Âleme Evrensel Erişimin Kullanımı ve Geliştirilmesine İlişkin Tavsiye Kararı

 

15 Kasım 2003

 

Genel Konferans,

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ve evrensel olarak tanınan diğer yasal belgelerde beyan edilen insan haklarının ve temel özgürlüklerin tam olarak uygulanmasını taahhüt edip; sırasıyla medeni, siyasi haklar ve ekonomik, sosyal ve kültürel haklarla ilgili 1966 tarihli iki Uluslararası Sözleşmeyi dikkate alarak,

“Bilgi ve iletişim alanında Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu’nun esas ve önemli rolü olduğunu ve kurumun Genel Konferans ile bu alanla alakalı alınan kararların ve konu hakkında kurul kararlarının ilgili kısımlarının uygulanmasını” kabul ederek,

“Adalet, özgürlük ve barış için insanlığın kültür ve eğitiminin kapsamlı yayılmasının insan onuru ve tüm ulusların karşılıklı yardımlaşma ve endişe ruhu içinde teşkil edilmesi gereken kutsal bir görev olduğunu” UNESCO Anayasası’nın giriş bölümünde beyan edildiğini hatırlatarak,

UNESCO’ya diğer amaçlarının yanında “sözlü ve görüntülü düşüncelerin serbest dolaşımını geliştirmek için gerekli olabilecek bu tür uluslararası anlaşmaları” tavsiye etmeye yönelik görev veren Anayasa’nın 1. Maddesini hatırlatarak,

UNESCO Genel Konferansı’nın 31. oturumunda kabul edilen Kültürel Çeşitlilik Evrensel Bildirgesi’nde yer alan hükümleri ve özellikle 5., 6. ve 8. maddelerini teyit ederek,

 UNESCO Genel Konferansı çok dillilik ve siber alanlardaki bilgiye evrensel erişimin teşviki hususundaki hükümlerine atıfta bulunarak,

Yeni bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) gelişiminin sözlü ve görsel düşüncelerin serbest dolaşımını artırmak için fırsat sağladığına ama aynı zamanda küresel bilgi toplumunda tüm katılımın sağlandığından emin olmak için zorluklar arz ettiğine inanarak,

Küresel bilgi ağlarındaki dilsel çeşitlilik ve siber alandaki bilgiye evrensel erişimin modern tartışmaların özünde olduğunu ve bilgi temelli toplumun kalkınmasında belirleyici bir faktör olabileceğine işaret ederek,

Uluslararası anlaşmalar ve fikri mülkiyet anlaşmalarını bilgiye evrensel erişimi kolaylaştırmak amacıyla göz önünde bulundurarak,

Özellikle gelişmekte olan ülkeler için kapasite geliştirme ihtiyacını karşılama, yetersiz bilgi için yeni teknolojilere başvurma ve edinimini onaylayarak,

Siber alana evrensel erişim için temel eğitimin ve okur-yazarlığın gerekli olduğunu kabul ederek,

Farklı düzeylerdeki ekonomik kalkınmanın siber alana erişim için olasılıkları etkilediğini ve belirli politikalar ve artan dayanışmanın mevcut asimetrileri doğrulamak ve karşılıklı güven ve anlayış ortamı yaratmak için gerekli olduğunu dikkate alarak,    

İşbu Tavsiye kararını kabul etmiştir.

Çok dilli içerik ve sistemin gelişimi

  1. Kamu ve özel sektör ile yerel, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeydeki sivil toplumlar; tüm kültürlerin kendilerini ifade etme ve yerli olanlar da dâhil olmak üzere tüm dillerde siber alana erişim olmasından emin olmak için dijital formda, eğitim, kültür ve bilimsel içeriğe erişim, süreç ve oluşumunu teşvik ederek gerekli kaynakları sağlamak için çalışmalı ve dil engellerini hafifletmek için gerekli önlemleri almalı ve internette insan etkileşimini teşvik etmelidir.

 

  1. Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar internette yerel ve yerli içerik üretimi için kapasite gelişimini teşvik etmeli ve desteklemelilerdir.

 

  1. Taraf Devletler siber alanda anadilin dâhil olduğu dil öğretimini teşvik etmek için tasarlanmış, önemli bir konu olan dilin hayatta kalmasına uygun ulusal politikaları formüle etmelidir. Gelişmekte olan ülkelere sağlanan uluslararası destek ve yardımı, elektronik ortamdaki dil eğitim materyallerine ücretsiz erişim gelişimini kolaylaştırmak ve bu alanda beşeri sermaye becerisini iyileştirmek için güçlendirmeli ve genişletmelidir.

 

  1. Taraf Devletler, uluslararası kuruluşlar ve bilgi ve iletişim teknoloji endüstrileri; çok dilli yetenekler, çevrimiçi sözlükler ve terminoloji ile ortak katılımcı araştırmasını ve işletim sistemleri, arama motorları ve web tarayıcılarının yerel adaptasyonu ve gelişimini teşvik etmelidir. Yazarların çeviri haklarına tamamen saygı gösterilirken; özetleme, konuşma anlayışı ve çok dilli bilgi alma uygulaması gibi akıllı dil sistemlerinin yanı sıra, herkesin erişebileceği otomatik çeviri hizmetleri konusunda uluslararası iş birliği çabaları da desteklenmelidir.

 

  1. UNESCO, diğer uluslararası kuruluşlar ile iş birliği içinde, dil bilgisayarlaşmasındaki yenilikler dâhil olmak üzere çok dillilik ve çok dilli kaynaklar ile ilgili mevcut politikalar, mevzuatlar, teknik tavsiyeler ve en iyi uygulamalar ile ilgili çevrimiçi ortak bir gözlemevi kurmalıdır.

 

Ağ ve servislere ulaşımı kolaylaştırma

 

  1. Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 19 ve 27. maddelerinde tanımlandığı gibi insan haklarını kabullenmeyi geliştirici bir enstrüman olarak internete evrensel erişimi tanımalı ve desteklemelidir. 

 

  1. Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar,  kırsal toplulukların ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak gelişmekte olan ülkelerdeki bu tür politikaların düzgün bir şekilde uygulanması ve desteklenmesini teşvik ederek, vatandaşlık ve sivil toplumu güçlendirme sürecini geliştirmek için uygun politikalar benimsenmesi aracılığıyla kamu yararına bir hizmet olarak internete ulaşımını ilerletmelidir.

 

  1. Özellikle, Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar, kamu hizmet ve eğitim kurumları ile dezavantajlı ve engelli nüfus gruplarının ihtiyaçlarına verilen özel fiyatlı karşılanabilir telekomünikasyon ve internet maliyetleri aracılığıyla internete evrensel erişimi kolaylaştırmak için, yerel, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeylerde mekanizmalar kurmalıdır. Bilişim ekipmanı, yazılım ve hizmetler üzerinden alınan vergiler ve gümrük vergileri gibi BİT kullanımına uygulanan maddi engelleri azaltmak ve yatırımları teşvik etmek için kamu-özel sektör ortaklıklarını da içeren teşvik primleri düzenlenmelidir.

 

  1. Taraf Devletler siber alana evrensel erişim için bir geçiş önlemi olarak, okullar, akademik kurumlar, müzeler, arşivler ve halk kütüphaneleri gibi kamu hizmeti kurumlarındaki internet erişimi için imtiyazlı oranlar hükmünü dikkate alınarak internet servis sağlayıcılarını (ISS) teşvik etmelidir.

 

  1. Taraf Devletler toplum projelerinin kurulması ile bilgi ve iletişim teknolojisi lider ve rehberlere ulaşımını da içeren, toplum erişimini ve toplumun tüm düzeylerine ulaşmayı kolaylaştıran bilgi stratejileri ve modellerinin geliştirilmesini teşvik etmelidir. Stratejiler de internet hizmetlerine erişimin maliyetini azaltarak, kamu hizmeti kurumları arasında bilgi ve iletişim teknolojilerine (BİT) ilişkin iş birliğini desteklemelidir.

 

  1. Uluslararası iş birliği ruhu içindeki müzakere edilmiş maliyet paylaşımı hakkındaki ara bağlantı, gelişmekte olan ülkelerde özel ve kar amacı gütmeyen İSS'ler trafiğini birleştiren denklik noktaları ile gelişmekte ya da sanayileşmiş olan diğer ülkelerdeki denklik noktaları arasında ulusal bir internet teşvik edilmelidir.

 

  1. Bölgesel kuruluşlar ve forumlar açık ve rekabetçi ortamdaki küresel bir ağ içinde her bir ülkeyi bağlamak için yüksek kapasiteli bölgesel omurgalar ile bölgesel ve bölgeler arası ağların kurulmasını teşvik etmelidir.

 

  1. Birleşmiş Milletler sistemi içindeki ortak çabalar, açık kaynak teknolojilerini de içeren sosyo-ekonomik kalkınmadaki BİT tabanlı ağlar ve hizmetlerin kullanımına ilişkin bilgi ve deneyim paylaşımının yanı sıra, gelişmekte olan ülkelerdeki politika formüllemesi ve kapasite inşasını da teşvik etmelidir.

 

  1.  Taraf devletler ve uluslararası kuruluşlar, çok dilli ad içeren alan adı yönetiminde uygun ortaklığı geliştirmelilerdir.

 

Kamu alanı içeriği gelişimi

 

  1. Taraf Devletler fikri mülkiyet haklarını bilgilerin kullanımı için başvurmayı genişletmenin yanı sıra; gizlilik, dokunulmazlık ve ulusal güvenlik kaygı değerlerinin hakkını vererek, modern demokratik bir toplumdaki vatandaşlar için gerekli bilgileri kapsayan kamu ve devlette tutulan kayıtlara evrensel çevrimiçi erişim hakkını kanunlaştırmalı ve tanımalıdır. Uluslararası kuruluşların, her devletin kendi sosyal ya da ekonomik durumuyla ilgili önemli verilere erişimi için olan hakkını tanıması ve duyurması gerekir.

 

  1. Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar, kamu alanındaki bilgi ve malumat havuzlarını belirlemeli, geliştirilmeli ve herkes tarafından erişilebilir yapmalıdır, böylece yaratıcılık ve kitle gelişimine elverişli öğrenme ortamları şekillendirme olanağı sağlanır. Bu amaçla, yeterli finansman kamu alan bilgilerinin korunması ve sayısallaştırması için sağlanmalıdır.

 

  1.  Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar; coğrafi, ekonomik, sosyal veya kültürel ayrımcılık olmadan kamusal alanda bilgiye evrensel erişimi sağlamak amacıyla hem kamu hem de özel sektör çıkarlarına saygı gösteren iş birliği düzenlemelerini teşvik etmelidir.

 

  1.  Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar bilgi alışverişi, taşınabilirlik ve birlikte çalışabilirlik için teknik ve metodolojik standartlar formülasyonunu içeren açık erişim çözümlerinin yanı sıra, küresel bilgi ağları üzerinde kamu alan bilgisinin çevrimiçi erişilebilirliğine de teşvik etmelidir.

 

  1. Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar, BİT uygulama ve kullanımını yaygınlaştırarak ve güven inşa ederek BİT okuryazarlığını kolaylaştırmalı ve teşvik etmelidir. Bilgi toplumu için açık, bütünleşmiş ve kültürler arası eğitim ile BİT becerileri eğitimini birleştiren "beşeri sermaye" kalkınması hayati önem taşımaktadır. BİT eğitimi, teknik yeterlilik ile sınırlı kalmamalı, aynı zamanda etik ilke ve değerlere ilişkin farkındalığı içermelidir.

 

  1. Birleşmiş Milletler sistemi içindeki kurumlar arası iş birliği, bilgi esasına evrensel erişimi inşa etme amacıyla üretilen büyük miktardaki bilgileri geliştirme projeleri ve programları aracılığıyla, özellikle gelişmekte olan ülkeler ve dezavantajlı toplulukların yararına güçlendirilmelidir.

 

  1.  UNESCO, ilgili diğer hükümetler arası kuruluşlarla yakın iş birliği içinde, üretim ve kamu alanı bilgilerinin çevrimiçi oluşumu ve yayılması üzerine mevzuat, yönetmelik ve politikaların uluslararası bir envanter düzenlemesini üstlenmelidir

 

  1. İfade özgürlüğünü arz ederek bilgi üreticileri, kullanıcılar ve servis sağlayıcıları arasında en iyi uygulamalar ile gönüllülüğün tanımı ve benimsenmesini, özdenetimi, mesleki ve etik kuralları teşvik edilmelidir.

Hak sahiplerinin çıkarları ve kamu yararı arasındaki adil dengeyi teyit etme

 

  1. Taraf Devletler ilgili tüm taraflarla yakın iş birliği içinde; yazarlar, telif hakları ve ilgili hak sahipleri arasındaki adil bir dengenin tam olarak dikkate alınması, ulusal telif hakları mevzuatının güncellenmesi ve siber alana uyarlanması ve uluslararası telif hakları ve ilgili haklar sözleşmelerindeki somutlaştırılan kamunun göz önünde bulundurulmasını taahhüt edilmelidir.

 

  1. Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar, uygun olduğunda, WIPO Telif Hakları Anlaşması (WCT) ve WIPO Performans ve Fonogram Anlaşması (WPPT) gereğince bu tür sınırlamalar ve istisnaların normal kullanımla çelişmeyen bazı özel durumlarda uygulanmasından ve hak sahiplerinin meşru çıkarlarına makul olmayan önyargıda bulunulmamasından emin olmak için telif ve ilgili hakların korunmasını hak sahipleri ve yasal kullanıcıların sınırlamaları ile teşvik etmelidir.

 

  1. Taraf Devletler ve uluslararası kuruluşlar teknolojik yeniliklerin geliştirilmesine ve uluslararası sözleşme ve anlaşmalar kapsamındaki telif hakkı ve ilgili hakların korunması çerçevesinde bilgiye erişim üzerindeki potansiyel etkilerine dikkat etmelidir.

 

***

 

Genel Konferans, Taraf Devletlerin ileri sürülen öneri doğrultusundaki norm ve ilkelerle ülkelerinde ve yargı içinde yürürlüğe koymak için gerekli olan her türlü yasal ya da diğer adımları atarak yukarıdaki hükümleri uygulamasını önerir.

 

Genel Konferans; Taraf Devletler, internette çok dilliliğin kullanımı, ağ ve hizmetlerinin geliştirilmesi, fikri mülkiyet hakları konuları ve internetteki kamu alanı bilgilerinin genişlettirilmesini de kapsayan BİT politikaları, stratejileri ve altyapıları konusunda kamu çalışmaları ve özel çalışmalardan sorumlu olan makamlar ve hizmetlerin dikkatine bu öneriyi sunmalarını önerir.

Genel Konferans Taraf Devletlerin bu öneriyi yürürlüğe koymak için almış olduğu eylem üzerinde, tavsiye kararıyla belirlenecek tarihlerde ve şekilde rapor vermesini önerir.

EK

Tanımlar

Bu Tavsiye kararının amacı için:

a) Omurga düşük kapasiteli diğer ağları birleştiren yüksek kapasiteli bir ağdır;

b) Telif hakkı sınırlamaları ve istisnaları kendi çalışmalarını kullanma veya ilgili hakların konusu ile ilgili yazarın veya diğer hak sahiplerinin haklarını kısıtlayan telif hakkı hükümleri ve ilgili haklar kanunları vardır. Bu sınırlamalar ve istisnaların ana formları zorunlu lisanslar, kanun hükmünde lisanslar ve adil kullanımlardır;

c) Siber âlem küresel bilgi altyapısı ile bağlantılı dijital ya da elektronik iletişim için sanal dünyadır;

d) Alan adı kullanıcılar tarafından internet kaynaklarına erişimi kolaylaştıran internet adresine verilen addır (örneğin http://www.unesco.org” içinde "unesco.org");

e) Akıllı dilsel sistemler bugünün bilgisayarlarının hızlı hesaplama, veri alma ve işleme gücü ile daha soyut ve ince akıl yürütme becerileri ve insanlar arası iletişimde diller arası ve diller içinde ima edilen ama açıkça belirtilmeyen nüansları ve anlayışları birleştirir; böylece yüksek derecede insan iletişimi simülasyonuna izin verir;

f)  Internet servis sağlayıcısı (ISP) internet erişim hizmetleri sağlayıcısıdır;

g) Birlikte çalışabilirlik verileri paylaşmak için farklı satıcılardan farklı makinalar üzerinde yazılım ve donanım yeteneğidir;

h)Açık kaynak teknolojileri açık kaynakların öncüllerini ve bir bilgisayar programı kaynak kodunun ( kendi orijinal haliyle ya da programlama dilindeki program talimatları) kamuya ücretsiz kullanımı mümkün kılacağını gösteren Açık Kaynak Girişimi (OSI)  tarafından yayınlanan belgelendirme standartlarını temel alır;

i)Denklik internet omurgası kullanmak yerine ISS'ler arasında doğrudan bir bağlantı oluşturan ve bu bağlantı üzerinden doğrudan birbirlerinin paketlerini iletmeyi kabul eden iki veya daha fazla ISS arasındaki ilişkidir. Denklik ikiden fazla ISS’i kapsadığı zaman, her bir ISS için gönderilmiş tüm trafik, ilk olarak denklik noktası denilen merkezi bir değişime yönlendirilir ve sonra nihai hedefe iletilir;

j) Taşınabilirlik özel bir donanıma veya makinaya gerek olmaksızın çeşitli bilgisayarlarda kullanılan yazılımları ifade eder;

k) Kamu alanı bilgisi herhangi bir yasal hak ya da herhangi bir gizlilik yükümlülüğü ihlal edilmeden kullanılan ve kamu tarafından erişilebilir olan bilgidir. Böylece bir yandan ulusal ya da uluslararası hukuk altında koruma garantisi olmayabileceğinden ya da koruma döneminin sona ermesinden kaynaklı herhangi bir yetki olmaksızın herkes tarafından faydalanılan tüm çalışmaların veya ilgili hakların konularına erişim alanından bahseder. Diğer yandan, hükümetler ve uluslararası kuruluşlar tarafından gönüllü olarak sağlanan kamu verilerini ve resmi belgelerini ifade eder;

l) Arama motoru belirtilen anahtar kelimeler için belgeleri arayan ve anahtar kelimeleri nerede bulunduğunu saptayan ve belgeleri alan bir yazılım uygulamasıdır;

m) Siber alana evrensel erişim kolektif ve bireysel insani kalkınma için önemli olan bilgi ve malumatlara ve (özellikle internet) bilgi altyapısına tüm vatandaşlar tarafından adil ve uygun fiyatlı erişimidir;

n) Ağ tarayıcısı internet sunucuları ağı (www) sayfalarını görüntülemek için kullanılan bir yazılım uygulamasıdır.