“Afrika; bir bölgeden diğerine, bir ülkeden diğerine, tek bir ülke içinde ve hatta tek bir şehir içinde bile çeşitlilik gösterir.” Bu sözler Fildişi Sahili’nden yazar Tanella Boni’ye aittir ve bize Afrika kültürünün ne kadar çeşitli ve canlı olduğunu; hem Afrika kıtasında hem de diasporalarda sürekli geliştiğini hatırlatır. Bugün kutladığımız şey, işte bu zenginliktir.
Afrika; eski uygarlıkların beşiği olarak muhteşem doğal alanlar ve önemli anıtsal yapılarla doludur. Büyük Zimbabve’nin antik kalıntılarından Timbuktu’nun orta çağ şehirlerine, Mandara Dağları’nın kültürel peyzajlarından Atlantik üçgen ticaretiyle bağlantılı olan Brezilya’daki Valongo İskelesi’ne kadar Afrika’nın çeşitliliğini ve dünya tarihine katkısını somutlaştırmaktadır.
Bu alanların korunması UNESCO için bir önceliktir. 2025 yılında dört yeni alan Dünya Mirası Listesi’ne kaydedilerek kıtadaki toplam varlık sayısı 112’ye ulaşmıştır. Ayrıca Madagaskar’daki Atsinanana Yağmur Ormanları, Mısır’daki Abu Mena bölgesi ve Libya’daki Ghadamès Eski Kenti gibi üç sembolik alan, sürdürülen koruma çabaları sayesinde Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi’nden çıkarılmıştır.
Afrika kültürü; el sanatları, şarkılar ve bilgi birikiminin yanı sıra ritüeller, diller ve diasporalar aracılığıyla da yaşamaya devam etmektedir. Somut Olmayan Kültürel Miras Komitesi, geçen aralık ayında Afrika kültürünü yansıtan İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne 13 yeni unsuru eklemiştir. Bunlar arasında Gabon, Kamerun ve Kongo’daki Ekang topluluklarının epik sanat formu Mvet Oyeng ile Sao Tome ve Principe’de uygulanan, adalet arayışını konu alan bir tür açık hava tiyatrosu olan Tchiloli de yer almaktadır.
Özetle UNESCO, Afrika devletlerinin miraslarının korunması ve kültürel varlıklarının iadesi için gösterdikleri özverili çabaları desteklemektedir. UNESCO, Ocak 2025’te diyalog ve deneyim paylaşımını güçlendirmek amacıyla kültürel varlıkların iadesi konusunu tartışmak üzere Afrika Bölgesinden tüm Üye Devletleri Addis Ababa’da bir araya getirmiştir.
Bu Dünya Günü’nde UNESCO, temel bir inancı yeniden teyit etmektedir: Afrika kültürünün ve Afrika kökenli kültürlerin korunması, aktarılması ve kutlanması tüm insanlığa fayda sağlamaktadır.
Bu yazı için https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000397047_eng adresinde yer alan metinden faydalanılmış, yazının Türkçe çevirisi yapılmıştır.